Grzegorz Józefczuk wygłosił w listopadzie w Centrum Polonistycznym Uniwersytetu w Drohobyczu cykl multimedialnych wykładów o polskich doświadczeniach wyzwalania się z wpływów sowieckich i tworzenia niezależnego, demokratycznego państwa oraz o roli kultury w tych procesach, jak też o kulturalnych środowiskach Lublina i ich działalności na rzecz promocji współpracy polsko-ukraińskiej. Lublin będzie Europejską Stolicą Kultury 2029 roku.

Cykl wykładów był projektem zgłoszonym przez Centrum Polonistyczne Uniwersytetu w Drohobyczu, kierowane przez Wierę Meniok, do wsparcia przez Konsulat Generalny RP we Lwowie.
Projekt został zaakceptowany. Siedem tematów zostało przez autora połączone w cykl pięciu wykładów. Odbyły się one w dniach 24, 26, 28 listopada i 1 oraz 3 grudnia, na przemian o godzinie 14.30 i 17.00 – mimo wyłączeń prądu i innych okoliczności stanu wojennego, w Sali 50 Wydziału Filologii, czyli w Centrum Polonistycznym przy ul. Szewczenka 24.
Za atut prezentacji uznano m.in. multimedialność, bogate prezentacje sekwencji audio i wideo. Na przykład, przy temacie lubelskim, uczestnicy mogli usłyszeć głosy Noblistów – Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej czytających fragmenty „Poematu o mieście Lublinie” Józefa Czechowicza. Oczywiście, przy innych tematach można było zobaczyć fragmenty filmów Andrzeja Wajdy czy czytanie własnych wierszy przez Bohdana Zadurę albo animacje schulzowskie Braci Quay…

© PROJEKT AUTORSKI GRZEGORZA JÓZEFCZUKA

TEMATY WYKŁADÓW

1/ Solidarność na przestrzeni zmian w kulturze i literaturze polskiej. Fenomen lubelski: Lubelski Lipiec 1980.

Ruch „Solidarności” 1980 jako przykład rewolucji społeczno-politycznej w drodze względnego porozumienia narodowego, konteksty międzynarodowe, polityczno-społeczne i kulturalne „Solidarności”.

Fenomen Lubelskiego Lipca 1980. Fotografie dokumentalne autora projektu. Od rewolucji „o kotlet” do zmiany systemu.

Ikony wizualne „Solidarności” i stanu wojennego, ikony mentalne.

Polska „Solidarność” a ukraiński „Majdan”.

2/ Józef Czechowicz, Julia Hartwig, Bohdan Zadura, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Alfred Wierzbicki: wybitne postacie literatury polskiej związane z Lublinem.

Zjawisko prowincji jako centrum kultury. Pasja „małej ojczyzny” i resentyment narodowo-kulturowy. Prowincja jako „punkt startu” albo „gniazdo mityczne”.
Przykład przedwojennego czasopisma „Kamena” jako forum dialogu z twórcami ukraińskimi. Twórcy prowincji: Józef Czechowicz i Bruno Schulz. Pamięć o holokauście: Julia Hartwig.

Dzisiejsza siła Lublina, głos „dawnej prowincji”. Bohdan Zadura i Alfred Wierzbicki – twórczość i głos społeczno-obywatelski.

3/ Lubelskie placówki kultury i literatury: instytucje, postacie, wydarzenia, osiągnięcia, dialog polsko-ukraiński.

Dawna wielokulturowość Lublina. Dziedzictwo przeszłości w kontekście sowieckiej agresji na Ukrainę. 

Historia: m.in. zamek – od rezydencji królów i więzienia do Muzeum Narodowego.

Wyróżniona rola Ośrodka „Brama Grodzka-Teatr NN” i Tomasza Pietrasiewicza. Inne inicjatywy.

Rola Władysława Panasa w kreacji nowych wyzwań mitologicznych oraz we wsparciu inicjatyw Centrum Polonistycznego w Drohobyczu jako nośnika pamięci o Brunonie Schulzu i wielokulturowości.

4/ Landszafty filmowe Andrzeja Wajdy: ekranizacje polskiej klasyki literackiej i inne fenomeny reżyserskie.

Apologia i krytyka polskości jako tożsamości narodowej i kulturowej. Krytyka jako siła konstruktywna w wymiarze kulturowo-społecznym.

Rola inteligencji. Analiza duchowości artystycznej.  

Wybrane filmy Andrzeja Wajdy: „Piłat i inni”, „Popiół i diament”, „Kanał”, „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza”, „Ziemia obiecana”, „Wesele”, „Katyń” – konceptualizacja tematyki i performatywności.

5/ Stylistyka i koncepty filmowe Wojciecha Jerzego Hasa: „Sanatorium pod Klepsydrą”, „Rękopis znaleziony w Saragossie” i inne arcydzieła.

Jerzy Wojciech Has jako poeta kamery i filmu. Nadestetyka jako forma obrony i zadumy. Filmy, w tym szczegółowa analiza „Sanatorium pod Klepsydrą”, czyli pytanie o granice interpretacji dzieła źródłowego oraz odniesienia do rzeczywistości realnej i wyobrażonej, pamięci i traumy.

6/ Gustaw Holoubek i inni najsławniejsi aktorzy polscy: na podstawie autorskich rozmów i wywiadów.

„Sztuka jest ponad demokracją” – mówi jeden z najwybitniejszych polskich i światowych aktorów teatralnych i filmowych, Gustaw Holoubek. Tym samym wzbudza pytanie o relacje sztuki i wymogów społeczno-politycznych. Zostają przedstawione odpowiedzi na to pytanie, ze strony aktorów, artystów oraz polityków, jakie zebrał w swoich wywiadach autor projektu.

7/ Między literaturą a sztuką: Bruno Schulz w recepcji sztuk wizualnych, teatru, muzyki i literatury.

Recepcja twórczości Brunona Schulza w sztukach wizualnych i performatywnych przez pryzmat Międzynarodowego Festiwalu Brunona Schulza w Drohobyczu, uniwersalność i lokalność twórczości oraz jej konteksty kulturowe.
Pamięć o Brunonie Schulzu jako pamięć o wielokulturowości, a współcześnie jako pamięć o powinności ochronny dziedzictwa kulturowego jako dziedzictwa dialogu i współpracy.

Protest przeciw wojnie. Kontekst polsko-ukraiński. Figura artysty i wolności, nie – ofiary i zniewolenia.   

CYKLE, TERMINARZ, MIEJSCE

Wykłady połączono w cykle pod względem tematycznym i problemowym (precyzuje to zapis początkowy każdego punktu poniższego harmonogramu; podaje się nr tematu wg planowanej realizacji oraz nr tego samego tematu wg wniosku zgłoszonego do KG).

Ponadto przyjęto dwie formy prezentacji czasowej.

Jedna o godzinie 14.30. Obejmuje jeden wykład, czasowo sprzyjając specjalnie obecności studentów Uniwersytetu. Druga, o godzinie 17, kiedy będą prezentowane po dwa wykłady, komplementarne tematycznie, z dyskusją i kawowym poczęstunkiem.

Wszystkie wykłady będą realizowane w Centrum Polonistycznym Uniwersytetu w Drohobyczu, na Wydziale Filologii, przy ul. Tarasa Szewczenki.

KONFIGURACJA WYKŁADÓW

24.11.2025, poniedziałek, godz. 14.30

Temat nr 1 / wg spisu nr 1 ( Ruch „Solidarności” jako przykład rewolucji społeczno-politycznej w drodze względnego porozumienia narodowego, konteksty polityczno-społeczne i kulturalne „Solidarności”; fenomen lubelskiego lipca 1980)

26.11. 2025, środa, godz. 17.00:

Temat nr 2-3/ wg spisu nr 4 i 5 (Krytyczna refleksja narodowa i społeczno-polityczno-kulturalna w kulturze poprzez sztukę filmu: Andrzej Wajda i Wojciech Jerzy Has)

28.11. 2025, piątek, godz. 14.30:

Temat nr 4 / wg spisu nr 6 (Wypowiedzi wybitnych aktorów i artystów, w zestawieniu z wypowiedziami liderów polityczno-społecznych)

01.12.2025, poniedziałek, godz. 17.00:

Temat nr 5-6 / wg spisu nr 2 i 3 (Klamra lubelska wykładów: pisarze i poeci z Lublina, ich bycie i migracje „prowincja-centrum”, fenomen lubelskiej kultury i lubelskich instytucji oraz ich obecna rola we współpracy polsko-ukraińskiej oraz dokumentacji dziedzictwa wielokulturowego)

03.12. 2025, środa, godz. 17:

Temat nr 7 / wg spisu nr 7 (Recepcja twórczości Brunona Schulza w sztukach wizualnych i performatywnych przez pryzmat Międzynarodowego Festiwalu Brunona Schulza w Drohobyczu, uniwersalność i lokalność twórczości oraz jej konteksty kulturowe).